Цаг уурын мэдээ > Хөдөө аж ахуйн цаг уурын тойм

2022 ОНЫ МАЛ ХАВАРЖИЛТЫН ЦАГ АГААРЫН НӨХЦЛИЙНТОЙМ

Шинэчлэгдсэн: 2022-06-27 19:37:51

Хаврын улирлын агаарын температурын арав хоногийн дундаж нь Их нууруудын хотгорын болон Алтайн өвөр говийн сумдын нутгаар 5.1-8.6 градус, өндөр уулын сумдаар 1.3-4.5 градус дулаан буюу олон жилийн дундажтай харьцуулвал Булган, Мянгад, Эрдэнэбүрэн, Дуут сумдын нутгаар 1.1-1.7 градусаар, Алтай, Дөргөн, Дарви сумдын  нутгаар 2.0-3.1 градусаар дунджаас дулаан байсан байна. 03 дугаар сарын дунд арав хоногт нийт нутгаар өмнөх арав хоногоос 0.5-2.0 градусаар сэрүүссэн, сарын  сүүлээр нийт нутгаар дулаарч 1-4 градус дулаан, Дуут сумын нутгаар 4 дүгээр сарын дунд арав хоног хүртэл хүйтэн сэрүүн хэвээр байлаа.

Хөрсний гадаргын дундаж температураас харахад 04 дүгээр сарын 10-иос хойш дулаарч эхэлсэн, хамгийн их нь 41-51 градус хүрч халсан. Ихэвчлэн Их нууруудын хотгорын болон Алтайн өвөр говийн сумуудаар хамгийн их халалт ажиглагдсан. Хөрсөн дээр +40 гадусаас давж халсан өдрийн тоог 4 дүгээр сараас эхэлсэн Булган-17,Зэрэг 14, Чандмань13, Цэцэг 12, Манхан 10, Мөст, Мөнххайрхан 2-3, 5 сард Зэрэг 30, Чандмань, Манхан, Булган-29, Жаргалант-28, Ховд-27 бусад сумдад 20-21 өдөр тус тус ажиглагдсан байна.

Хур тунадасны хувьд энэ хаврын байдлаар нийт нутгаар 183.8 мм хур тунадас орсон. Орсон тунадасыг авч үзвэл Чандмань 27.1мм, Дарви 20.6 мм, Дуут 25.3 мм Мөнххайрхан 18.1мм, Булган 13.1 мм, Үенч 12.5мм, Цэцэг 11.2 мм, Мөст 10.9 мм, Зэрэг 8.0 мм, Манхан, Мянгад 7.1мм, Алтай 6.0 мм, Ховд 4.7 мм, Жаргалант 4.0 мм, Эрдэнэбүрэн 2.2мм, Дөргөн 0.4 мм тунадас орсон байна. 5 сарын 3-р 10 хоногт нийт нутгаар ялангуяа Өндөр уулын бүс нутгаар бороо орсон, Орсон тунадасыг олон жилийн дундажтай харьцуулвал нийт нутгаар олон жилийн дунджаас бага тунадас орсон.

Өнгөрсөн өвөл аймгийн нийт нутгаар цасан бүрхүүлтэй  байсан, зарим газраа бага зэргийн цастай байсан газруудын цас 2 дугаар сарын дундаас хайлсан. Харин Их нууруудын хотгорын сумдаар цас ихтэй байсан. 3 дугаар сарын 10-ны байдлаар нийт нутгийн 10 гаруй хувьд буюу Зэрэг, Жаргалант сумдын нутгаар цастай байсан.Сарын эхний 10 хоногт цас бүрэн хайлсан.

Энэ хавар ихэнх нутгаар үе үе салхины хурд аюултай болон онц аюултай үзэгдлийн хэмжээнд хүрч хүчтэй цасан болон шороон шуурсан нь төл малын маллагаа, малын бэлчээрлэлтэнд таагүй нөлөөлж байв. Салхины хурд секундэнд Чандмань, Ховдод 34,  Мөстөд 33, Эрдэнэбүрэнд 28, Жаргалант, Дөргөн, Мянгад, Мөнххайрханд 26-27, Чандмань, Зэрэгт 25, Манхан 24 метр хүрч  хүчтэй шороон болон цасан шуурга шуурсан. Хаврын саруудад салхины хурд 10 м/с-ээс дээш гарч шуурсан хоногийн тоог гаргахад Мөнххайрхан-80, Ховд, Мөст-68, Чандмань 64, Зэрэг 60, Манхан 58, Дарви, Жаргалант,Цэцэг, Булган сумдад 44-45, бусад сумдын нутгаар 20-36 өдөр шуургатай байжээ.

Бэлчээрийн ургамал 4 дугээр  сарын 2-р 10 хоногоос  Алтай өвөр говийн сумдаар, Их нууруудын хотгорын сумдаар 5 сарын эхээр  Өндөр уулын бүсийн зарим сумдын нутгаар ургамал оройтож цухуйсан ч 3-р 10 хоногт бороо орж ургамлын ургалт хэвийн зуны сартай золгосон. 05 сарын сүүлийн 10 хоногийн байдлаар халуун хуурай салхи, хөрсний чийг бага, хур бороо бага, хөрсөн дээр +40 градусаас дээш гарч халах халалт олон хоног үргэлжилж байгаагаас  шалтгаалан ургамал гэмтэх, хатах, ургалт удааширах байдал ажиглагдаж байна. Ургамлын дундаж өндөр 1-4 см ургамлын ургалтын байдал нийт нутгийн 40 орчим хувь буюу Чандмань, Манхан, Мөнххайрхан, Мөст, Дуут, Булган, Алтай сумдаар хур тунадас орсон,өвөл  цас ихтэй байснаас ургамлын ургалт хэвийн сайн, бусад сумдын нутгаар буюу 60 гаруй хувьд дунд зарим газраа муу гэсэн үнэлгээтэй байна. Зураг УЦУОСМХ-ийн ХААЦУСХ-ээс гаргасан зураглал оруулав.

Тайлбар: Дээрх зургаас харахад Ховд аймгийн нутгаар ургамлын ургалтын байдал нутгийн 40 орчим хувь нь сайн,60 орчим хувь дунд гэсэн үнэлгээтэй байна. Бүс нутгаар авч үзвэл Өндөр уулын болон Алтайн өвөр говийн зарим бүс нутгаар ургамал оройтож цухуйсан ч ургалт сайн, Их нууруудын хотгорын,болон Алтайн өвөр говийн зарим бүс нутгаар дунд болон муу гэсэн үнэлгээтэй байна.  

Нийт сумдын нутгаар бэлчээрийн ургамлын ургалт муу,мал ногоонд цадах боломжоор тааруухан байна. Малчид ургамлын гарц сайтай газар нутгаар малаа оторлож нүүдэллэх зэргээр хаваржиж, зуны сартай золгосон боловч газрын гарц муу хэвээр байна.  

Өнгөрөгч хаврын саруудад нийт нутгаар  цастай хүйтэн жиндүү байсан ба мал ид төллөх үеэр хүчтэй шороон шуурга шуурч хүйтэн хавсаргатай байсан нь нялх төл болон мал тарга тэвээргээ алдаж муудсан малд тааламжгүй нөлөөлсөн.  Нийт сумдын малын тарга хүч дунд, малын усан хангамж дунд зэрэг гол горхи булаг шандны усаар ундаалж байсан. Зарим  сумдын нутгаар цас бага учраас малыг холоос тууж услах, нэг дор олноор бөөгнөрөх зэрэг бэрхшээл гарч байсан.

       Хаврын сар гараад УЦУОШТ-д ирүүлдэг  мэдээгээр 4 сарын 3-р 10 хоногт Дөргөнд1100, Мянгадад 850, 5 сарын 2-р 10 хоногт Мянгадад 1017 мал зүй бусаар хорогдсон мэдээ ирүүлжээ.

 

 

                        Тойм бичсэн: ХААЦУС-ын ахлах техникч Ж.Жаргалзаяа